Jeśli chodzi o liczbę imigrantów, Warszawa zajmuje pierwsze miejsce w Polsce. Od lat Urząd Miasta Stołecznego Warszawy szuka rozwiązań w tym zakresie – w obszarach: społecznym, kulturalnym, integracyjnym, edukacyjnym.

Niestety, ani wielokulturowość, ani kwestie związane z integracją imigrantów nie zostały uznane jako priorytetowe w opracowanym przez Urząd dokumencie Strategia Rozwoju Miasta Stołecznego Warszawy do 2020 roku[1]. Dotychczas nie powstał również dokument specjalnie dedykowany polityce migracyjnej w Warszawie, jednak elementy takiej polityki można odnaleźć w dokumentach strategicznych dotyczących poszczególnych obszarów działalności Urzędu M. St. Warszawy. Przykładem może być inicjatywa „Study in Warsaw” wpisana w Program rozwoju edukacji[2] oraz, działająca od kilku lat przy Centrum Komunikacji Społecznej, Komisja Dialogu Społecznego ds. Cudzoziemców.

Przyjęcie, za Richardem Floridą, tezy, że im dane miasto jest bardziej zróżnicowane kulturowo, tym większe odnosi sukcesy gospodarcze[3] przyczyniło się do tego, że władze samorządowe i organizacje pozarządowe (w tym przedstawiciele środowisk imigranckich) wspólnie pracują, kreując aktywne postawy na rzecz różnorodności mieszkańców Warszawy. Dlatego temat imigrantów systematycznie się pojawia w organizowanych przez Urząd Miasta St. Warszawy konkursach na realizacje zadań społecznych. Największym sukcesem wśród inicjatyw poświęconych zarządzaniu różnorodnością w Warszawie stało Centrum Wielokulturowe, będące zarazem miejscem spotkań i rozwoju dla cudzoziemców mieszkających w Warszawie, przyciągające kreatywnych i aktywnych cudzoziemców i dające szansę na realizację ich pomysłów oraz na integrację z polskim społeczeństwem miasta.

Nową inicjatywą Miasta St. Warszawy – która jeszcze nie wytworzyła gotowego produktu i której działalność pozostaje nadal w fazie organizacji – jest projekt o nazwie „Wzmocnienie trafności i skuteczności działań na rzecz cudzoziemców w Warszawie”. Potrzeba realizacji takiego projektu wynika z braku w mieście (również w całej Polsce) spójnej na poszczególnych poziomach administracyjnych i realizowanej w sposób ciągły polityki wobec imigrantów. Projekt „Wzmocnienie trafności…” ma wywrzeć bezpośredni wpływ na funkcjonowanie tej grupy w Polsce – zdiagnozowanie stanu polityki w zakresie integracji imigrantów, skuteczności i trafności wybranych projektów realizowanych przez organizacje pozarządowe oraz zbadanie zasadności i trafności wydatkowanych środków publicznych umożliwi przygotowanie odpowiedniego zestawu rekomendacji, dla poprawy jakości działań organizowanych i prowadzonych na rzecz cudzoziemców. Jednocześnie – na poziomie M. St. Warszawy – projekt dostarczy merytorycznych przesłanek do powstania Warszawskiego Programu Integracji Cudzoziemców. Jedną z przyjętych kluczowych zasad projektu jest prowadzenie możliwie szeroko zakrojonych konsultacji społecznych.

Podstawowe cele projektu obejmują:

  1. Opracowanie diagnozy dotyczącej jakości działań realizowanych przez samorząd Warszawy na rzecz cudzoziemców,
  2. Wypracowanie podstawy do stworzenia Programu Integracji Cudzoziemców
    w Warszawie przez samorząd,
  3. Poznanie sytuacji i problemów związanych ze zjawiskiem imigracji na terenie Warszawy,
  4. Ocenę sposobu, w jaki wydawane są pieniądze publiczne przeznaczane przez władze Warszawy na działania kierowane do cudzoziemców, w tym w szczególności:
  5. a) Określenie, na ile trafne i skuteczne są projekty dotyczące imigrantów realizowane przez organizacje pozarządowe na terenie Warszawy, w tym dokonanie oceny, czy działania podejmowane przez samorząd docierają rzeczywiście do zakładanych grup beneficjentów,
  6. b) Określenie, jaka jest ogólna (na poziomie całościowej polityki miasta w tym zakresie, a nie na poziomie poszczególnych projektów) efektywność wydatkowania środków publicznych na te cele, w tym czy, a jeśli tak, to w jakim stopniu, podejmowane działania są spójne i wzajemnie się nie dublują.

W tym momencie projekt znajduje się na etapie diagnozy lokalnej, która polega na mapowaniu większych skupisk imigrantów w Warszawie oraz ich problemów i potrzeb, analizie polityki Warszawy dotyczącej imigrantów, a także analizie działań organizacji pozarządowych w zakresie ich integracji. Po opracowaniu wyników zostaną przeprowadzone konsultacje dotyczące zmian polityki Warszawy na poziomie lokalnym z udziałem organizacji pozarządowych, liderów środowisk imigranckich, urzędników samorządowych. Po tym powstaną praktyczne rekomendacje, co miasto ma zrobić, żeby ułatwić funkcjonowanie i zaktywizować imigrantów. Pierwsze rekomendacje powstaną w maju 2015 r. , a następnie – na ich podstawie – cały program integracyjny.

Kolejną ważną inicjatywą Urzędu M. St. Warszawy jest Zespół ds. Koordynacji Działań na rzecz Cudzoziemców, Mniejszości Narodowych i Etnicznych, który swoje zadania będzie realizował w ramach zadań jednostek organizacyjnych Warszawy oraz podstawowych komórek organizacyjnych urzędu[4]. Jego głównym celem jest integrowanie i koordynowanie działań podejmowanych przez podmioty struktury M. St. Warszawy na rzecz cudzoziemców (imigrantów, uchodźców, obcokrajowców czasowo przebywających na terenie Warszawy) oraz mniejszości narodowych i etnicznych w zakresie edukacji międzykulturowej, prawa dzieci cudzoziemskich do równego dostępu do edukacji, wspierania dialogu międzykulturowego, popularyzacji wielokulturowej tradycji i historii Warszawy, przeciwdziałania dyskryminacji ze względu na pochodzenie, narodowość, przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu grup oraz wspieranie działań integracyjnych cudzoziemców zamieszkałych na terenie M. St. Warszawy[5].

Do zadań Zespołu należy:

  1. Inicjowanie, opiniowanie oraz wspieranie programów oraz działań podejmowanych na rzecz cudzoziemców,
  2. Współpraca z organizacjami pozarządowymi, instytucjami publicznymi oraz ekspertami zewnętrznymi działającymi na rzecz cudzoziemców oraz mniejszości etnicznych i narodowych, wielokulturowości oraz przeciwdziałającymi dyskryminacji, w szczególności ze względu na pochodzenie etniczne, narodowe,
  3. Inicjowanie spotkań konsultacyjnych, warsztatowych, konferencji, debat, imprez związanych z realizowanymi zadaniami,
  4. Gromadzenie informacji o działaniach na rzecz cudzoziemców, podejmowanych przez jednostki organizacyjne M. St. Warszawy oraz podstawowe komórki organizacyjne Urzędu M. St. Warszawy.

Członkami stałymi Zespołu są przedstawiciele następujących biur Urzędu M. St. Warszawy oraz jego jednostek organizacyjnych:

  1. Centrum Komunikacji Społecznej,
  2. Biura Pomocy i Projektów Społecznych,
  3. Biura Kultury,
  4. Biura Edukacji,
  5. Biura Sportu i Rekreacji,
  6. Warszawskiego Centrum Pomocy Rodzinie,
  7. Urzędu Pracy M. St. Warszawy.

Na posiedzenia Zespołu mogą być zapraszani przedstawiciele innych jednostek organizacyjnych urzędu niż wymienione powyżej oraz inne osoby, w zależności od zaistniałych potrzeb np. eksperci zewnętrzni, przedstawiciele organizacji pozarządowych.

Według słów Magdaleny Wojno, głównej koordynatorki polityki społecznej:
Zespół został powołany, ponieważ w Urzędzie istnieją różne biura i każde z nich
w zakresie swoich obowiązków podejmuje działania na rzecz cudzoziemców, wielokulturowości. Został on powołany aby móc te działania skoordynować. To ułatwia komunikację między sobą – dzięki temu może być ona mniej formalna, bo już wiesz do kogo konkretnie warto się zgłaszać z jakimś zapytaniem.

Kolejną, istotną w tym kontekście, skuteczną inicjatywą Urzędu M. St Warszawy jest klauzula antydyskryminacyjna w umowach najmu zawieranych przez Miasto
z najemcami prowadzącymi działalność w sferze usług. W zespole roboczym składającym się z przedstawicieli Urzędu M. St. Warszawy, organizacji pozarządowych oraz przedsiębiorców wypracowano projekt klauzuli antydyskryminacyjnej w umowach najmu. W tej kwestii zasięgnięto również opinii dr. Adama Bodnara z Zakładu Praw Człowieka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, wiceprezesa zarządu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.

Celem klauzuli antydyskryminacyjnej jest ochrona odbiorców usług przed praktykami dyskryminującymi, a także zachęcenie najemców do przeszkolenia personelu w zakresie znajomości samej klauzuli, pojęć dyskryminacji i równego traktowania oraz ich zastosowania przy sprzedaży towarów i oferowaniu usług.

Przyczyną do stworzenia danej klauzuli stał test dyskryminacyjny, który polegał na tym że w nocy z 5 na 6 marca 2011 r. organizacje pozarządowe – Instytut Spraw Publicznych, Stowarzyszenie Interwencji Prawnej oraz Forum na rzecz Różnorodności Społecznej, wraz z Pełnomocniczką Prezydenta M. St. Warszawy do spraw równego traktowania jako niezależną obserwatorką – przeprowadziły test dyskryminacyjny. Miał on zbadać, czy zapisana w przepisach prawa zasada równego dostępu do usług rozrywkowych i gastronomicznych funkcjonuje w praktyce w przypadku przedstawicieli mniejszości społecznych, szczególnie narażonych na dyskryminację ze względu na pochodzenie etniczne i kolor skóry. Wówczas do wybranych warszawskich klubów nocnych udały się pary testerów (mężczyzn) bardzo podobnych do siebie
(pod względem fryzury, postury, wzrostu, ubioru). Jedyną cechą różniącą ich od siebie był kolor skóry. W kilku lokalach czarnym testerom odmówiono wstępu. Po tym odbył się cykl spotkań roboczych pod nazwą „Selekcja czy dyskryminacja?”, w którym brali udział przedstawiciele Urzędu M. St. Warszawy, organizacji pozarządowych oraz przedsiębiorców. Celem spotkań roboczych było wypracowanie kompleksowych rozwiązań, ukierunkowanych na zapewnienie mieszkańcom Warszawy równego dostępu do rynku usług, w tym ograniczenie występowania zjawiska selekcji w klubach.

Wynikiem spotkań roboczych i obrad stało się wypracowanie Klauzuli antydyskryminacyjnej do umów najmu lokali miejskich wprowadzonej w życie w maju 2014 r. zarządzeniem nr 5923/2014 Prezydenta M. St. Warszawy:

§ 12

  1. Najemca, personel Najemcy, a także wszelkie podmioty i osoby świadczące niezależnie usługi lub sprzedające towary w lokalu Najemcy nie mogą dopuszczać się działań lub zaniedbań noszących znamiona dyskryminacji pośredniej lub bezpośredniej, w szczególności ze względu na takie cechy jak płeć, rasa, pochodzenie etniczne lub narodowość.
  2. Różnicowanie w traktowaniu osób ze względu na obiektywnie uzasadnione przyczyny nie stanowi przypadku dyskryminacji.
  3. W przypadku stwierdzenia rażącego, uporczywego lub niedbałego naruszenia postanowień ust. 1, w szczególności potwierdzonego prawomocnym orzeczeniem sądu lub powtarzającymi się skargami, Wynajmujący ma prawo do wypowiedzenia niniejszej umowy z zachowaniem 1-miesięcznego okresu wypowiedzenia.
  4. Przypadki naruszenia postanowień ust. 1 mogą być potwierdzone przez organizacje pozarządowe, działające w tym zakresie w porozumieniu
    z Wynajmującym.
  5. Wynajmujący ma prawo do zbierania oraz przekazywania Najemcy skarg i uwag mieszkańców M. St. Warszawy jak również innych osób, które uważają, że w lokalu Najemcy doszło lub dochodzi do przypadków dyskryminacji. Najemca dołoży wszelkich starań, w celu udzielenia odpowiedzi na przekazane skargi.
  6. Ponadto, Najemca dołoży wszelkich starań w celu:
    a) przeszkolenia personelu w zakresie znajomości klauzuli antydyskryminacyjnej zawartej w niniejszej umowie najmu lokalu użytkowego, a także pojęcia dyskryminacji bezpośredniej oraz pośredniej i ich zastosowania w sytuacjach sprzedaży towarów oraz oferowaniu usług,
    b) zapoznania osób niezależnie świadczących usługi lub sprzedających towary w lokalu Najemcy z podstawowymi zasadami klauzuli antydyskryminacyjnej zawartej w niniejszej umowie.
  1. Najemca zobowiązuje się do umieszczenia w regulaminie (w przypadku gdy najemca posiada regulamin), na głównej stronie internetowej Najemcy
  2. (w przypadku gdy Najemca posiada stronę internetową) oraz w widocznym miejscu w lokalu deklaracji niedyskryminacji zgodnej z postanowieniami niniejszego paragrafu.[6]

 

Ważnym krokiem w ramach całego przedsięwzięcia była organizacja szkoleń dla przedsiębiorców, dla prowadzących różnego rodzaju lokale oraz innych osób zarządzających przestrzenią użyteczności publicznej. Po odbyciu takiego szkolenia lokal dostawał wyróżnienie, że jest to miejsce wolne od dyskryminacji – dysfree.
Taki dokument, jak i cała praktyka z nim związana funkcjonuje obecnie wyłącznie
w Warszawie. W roku ubiegłym omawiana inicjatywa została wysoko oceniona oraz wyróżniona przez Komisję Europejską.

 

[1] https://www.um.warszawa.pl/sites/default/files/Strategia_Rozwoju_m.st_._Warszawy_do_2020_r..pdf [Dostęp z dn. 26.05.2015]

[2] http://strategia.um.warszawa.pl/content/program-rozwoju-edukacji-w-warszawie-w-latach-2013-2020 [Dostęp z dn, 26.05.2015]

[3] R. Florida, The Rice of the Creative Class. And How It’s Transforming Work. Leisure and Everyday Life, New York 2002.

[4] Został powołany zarządzeniem Prezydenta M. St. Warszawy nr 3747/2013: http://bip.warszawa.pl/NR/exeres/FDD9EA8A-0B68-488E-8835-1CDDFF157C47,frameless.htm [Dostęp z dn. 26.05.2015]

[5]

[6] Przykładem może być ten wzór umowy, na podstawie: http://www.zgnmokotow.waw.pl/images/wzr%20umowy%20najmu.pdf [dostęp z dn. 11.05.2015 r.]

sponsorzy projektu