Duża część działań, jakie podejmuje Miasto Kraków w zakresie integracji imigrantów odbywa się w ramach Strategii zapobiegania i reakcji na zdarzenia o charakterze rasistowskim i ksenofobicznym w przestrzeni publicznej miasta[1]  realizowanej przez Wydział Spraw Społecznych Urzędu Miasta Kraków wspólnie ze Stowarzyszeniem Interkulturalni.pl. W 2014 roku konsultowano projekt
z wydziałami Urzędu Miasta Krakowa oraz miejskimi jednostkami organizacyjnymi, a w styczniu 2015 roku – z organizacjami pozarządowymi.

Głównym celem Programu jest określenie kierunków działań, jakie powinna podejmować gmina miejska Kraków na rzecz tworzenia społeczeństwa żyjącego we wspólnocie, przy zachowaniu harmonii i wzajemnego szacunku[2].

Działania w zakresie programu zaczęły się od diagnozy zagrożeń dyskryminacji rasowej i ksenofobii występujących na terenie Krakowa. Zbadano, że wg statystyk od stycznia 2007 roku do sierpnia 2011 roku na terenie Krakowa odnotowano 179 zdarzeń spełniających kryteria incydentów o charakterze rasistowskim lub ksenofobicznym. Ponad 80% to graffiti trwale szpecące przestrzeń miejską i tworzące negatywny przekaz dla użytkowników tej przestrzeni, zarówno Polaków jak i imigrantów. Dochodziło również do znieważeń słownych i pisemnych, odnotowano 3 przypadki użycia przemocy fizycznej motywowane uprzedzeniami. Miały miejsce także sytuacje wandalizmu: zdewastowanie pomnika upamiętniającego ofiary nazistowskiego obozu pracy w Krakowie-Płaszowie, zdemolowanie witryny księgarni z wystawioną w niej książką „Przeciw antysemityzmowi”, zniszczenie elewacji Synagogi Starej na ulicy Szerokiej.

Istotne jest, że przypadki rasizmu i ksenofobii często miały miejsce podczas manifestacji organizacji politycznych i społecznych. Sporą część wydarzeń stanowiły również incydenty stadionowe, polegające na wykrzykiwaniu haseł oraz intonowaniu rasistowskich i antysemickich przyśpiewek.

Celem głównym Programu jest wdrażanie polityki antydyskryminacyjnej miasta Krakowa poprzez kształtowanie wśród mieszkańców Krakowa świadomości i wiedzy dotyczącej zjawiska rasizmu i ksenofobii oraz budowanie postawy tolerancyjnej wobec cudzoziemców, mniejszości narodowych i etnicznych oraz postaw nastawionych na właściwą identyfikację problemów związanych z rasizmem i ksenofobią przez realizatorów Programu, w tym dobór właściwych narzędzi reakcji, proporcjonalnych do potrzeb oraz adekwatnych do charakteru zdarzeń.

Celami szczegółowymi Programu są:

  1. Budowa instytucjonalnych ram przeciwdziałania rasizmowi i ksenofobii,
  2. Stworzenie społecznej platformy konsultacji i rozwoju polityk antydyskryminacyjnych,
  3. Dbałość, o jakość i estetykę przestrzeni publicznej,
  4. Budowanie Urzędu przyjaznego cudzoziemcom, mniejszościom narodowym
    i etnicznym poprzez równy dostęp do usług i świadczeń oferowanych przez gminę oraz prowadzenie polityki włączenia społecznego,
  5. Kształtowanie odpowiedzialności społecznej podmiotów prywatnych w polityce samorządowej gminy,
  6. Wdrażanie mechanizmów reakcji na zdarzenia rasistowskie i ksenofobiczne, jako element polityki inkluzywnej oraz budowanie świadomości międzykulturowej mieszkańców,
  7. Zapewnienie prawidłowego przebiegu imprez masowych,
  8. Uczestnictwo w Europejskiej Koalicji Miast Przeciwko Rasizmowi UNESCO
    i realizowanie 10-punktowego programu działania Koalicji. 

Cele Programu będą realizowane poprzez wdrażanie następujących zadań:

  1. Budowa instytucjonalnych ram przeciwdziałania rasizmowi i ksenofobii poprzez:
    1. powołanie Zespołu Interdyscyplinarnego ds. współpracy na rzecz realizacji Programu, którego skład i zadania określi Prezydent Miasta Krakowa
      w drodze zarządzenia,
    2. rozszerzenie zadań Pełnomocnika o obowiązki obejmujące wspieranie osób dyskryminowanych ze względu na pochodzenie narodowe i etniczne,
    3. współpracę Pełnomocnika z wydziałami Urzędu i miejskimi jednostkami organizacyjnymi oraz innymi instytucjami i służbami działającymi na terenie gminy.
  2. Tworzenie społecznej platformy konsultacji i rozwoju polityk antydyskryminacyjnych poprzez:
    1. opracowanie kampanii społecznej uświadamiającej społeczne szkody wynikające z nielegalnego znaczenia budynków i agresywnych komunikatów graficznych oraz znaczenie uporządkowanego i czystego sąsiedztwa dla podniesienia, jakości życia mieszkańców,
    2. powołanie kapituły, która co roku będzie przyznawała „logo wielokulturowości” instytucjom działającym na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji, rasizmowi i ksenofobii w gminie.
  3. Dbałość o jakość i estetykę przestrzeni publicznej poprzez:
    1. kontynuowanie prac przez Zespół ds. Graffiti powołany Zarządzeniem Prezydenta Miasta Krakowa,
    2. stworzenie mapy napisów graffiti o charakterze rasistowskim, ksenofobicznym, dyskryminacyjnym,
    3. zabezpieczanie patrolami Straży Miejskiej zmapowanych obszarów zagrożonych nielegalnymi napisami graffiti o charakterze rasistowskim
      i ksenofobicznym,
    4. opracowanie systemu promowania aktywnych postaw właścicieli nieruchomości, którzy zadbają, aby ich budynki były wolne od znaczenia nielegalnym graffiti,
    5. nawiązanie współpracy z mieszkańcami znaczonych terenów i systemowe zachęcanie wspólnot mieszkaniowych, spółdzielni oraz właścicieli nieruchomości do działań ograniczających możliwość znaczenia murów
      w przestrzeni miejskiej,
    6. wspieranie działań na rzecz instalowania monitoringu wizyjnego, oświetlenia wzbudzanego ruchem oraz przygotowanie katalogu rekomendacji pozwalających aktywnie przeciwdziałać aktom wandalizmu na budynkach,
    7. przekazanie przestrzeni artystom celem stworzenia profesjonalnych murali oraz organizacja konkursów murali artystycznych.
  4. Budowanie Urzędu przyjaznego cudzoziemcom, mniejszościom narodowym
    i etnicznym poprzez równy dostęp do usług i świadczeń oferowanych przez Gminę oraz prowadzenie polityki włączenia społecznego poprzez:
    1. uruchomienie Punktu Informacyjnego, w którym będą udzielane porady w językach obcych w zakresie:
      • przepisów prawa,
      • możliwości rozpoczęcia działalności gospodarczej,
      • podniesienia kwalifikacji zawodowych,
      • uzyskania pomocy społecznej, mieszkaniowej i świadczeń socjalnych,
      • edukacji dzieci i dorosłych,
    2. przetłumaczenie i opublikowanie w Biuletynie Informacji Publicznej Miasta Krakowa procedur administracyjnych, z którymi mogą mieć styczność osoby obcojęzyczne,
    3. podjęcie współpracy z partnerami w celu przygotowania pakietu powitalnego dla cudzoziemców obejmującego broszurę informacyjną między innymi na temat:
      • uzyskiwania określonych świadczeń,
      • zasad korzystania ze służby zdrowia oraz edukacji,
      • sposobu postępowania w przypadkach pokrzywdzenia przestępstwem, uzyskiwania odszkodowania w przypadku szkód komunikacyjnych
        i związanych ze środowiskiem pracy,
      • zasady wykonywania pracy oraz podejmowania działalności gospodarczej,
      • wynajmu, dzierżawy lub użyczenia lokali z zasobów gminy,
      • uzyskiwania prawa jazdy i rejestracji samochodu
  1. Przeprowadzenie konkursu wiedzy skierowanego do dzieci przedstawicieli mniejszości narodowych i etnicznych z zakresu wiedzy o historii miasta Krakowa,
  2. Prowadzenie szkoleń dla pracowników samorządowych z zakresu budowania Urzędu przyjaznego cudzoziemcom, mniejszościom narodowym i etnicznym poprzez równy dostęp do usług i świadczeń gminnych oraz prowadzenie polityki włączenia społecznego,
  3. Kształtowanie odpowiedzialności społecznej podmiotów prywatnych w polityce samorządowej gminy poprzez:
    1. wprowadzenie do umów najmu, dzierżawy oraz użyczenia zawieranych przez gminę obowiązkowego zapisu dotyczącego realizacji polityki przeciwdziałania rasizmowi i ksenofobii przez wszystkie strony umowy,
    2. nawiązanie współpracy z podmiotami prywatnymi w celu wypracowania wspólnych działań na rzecz przeciwdziałania rasizmowi i ksenofobii.
  4. Wdrażanie mechanizmów reakcji na zdarzenia rasistowskie i ksenofobiczne, jako element polityki inkluzywnej oraz budowanie świadomości międzykulturowej mieszkańców poprzez:
    1. pozyskiwanie bieżących statystyk dotyczących przestępstw i naruszeń prawa popełnianych powodowanych rasizmem lub ksenofobią,
    2. organizacja wydarzenia nawiązującego do idei Międzynarodowego Dnia Walki z Dyskryminacją Rasową,
    3. wspieranie organizacji pozarządowych, których statutowym celem działania jest przeciwdziałanie rasizmowi, ksenofobii, ochrona praw cudzoziemców, mniejszości narodowych i etnicznych oraz praca na rzecz wielokulturowości i krzewienia tolerancji,
    4. informowanie o możliwości inicjowania procesu nadawania nazw ulic, placów odnoszących się do cudzoziemców, mniejszości narodowych i etnicznych, tak by zapewnić im udział w zbiorowej pamięci i zachowaniu tożsamości
  5. Zapewnienie prawidłowego przebiegu imprez masowych poprzez:
    1. nakładanie na organizatorów imprez masowych i dzierżawców korzystających z obiektów należących do Gminy obowiązku wprowadzenia do regulaminów imprez zapisów zakazujących jakichkolwiek zachowań o charakterze rasistowskim i ksenofobicznym, obejmujących: m.in:
      • zakaz wywieszania transparentów o treści rasistowskiej lub ksenofobicznej,
      • zakaz wznoszenie haseł lub przyśpiewek o takim charakterze,
      • zakaz noszenia na ubraniu emblematów lub innych elementów ubioru, których graficzny przekaz niesie ze sobą treści rasistowskie lub ksenofobiczne,
      • zakaz dystrybucji ulotek lub innych materiałów zawierających treści o charakterze rasistowskim lub ksenofobicznym,
    2. współpracę przedstawicieli klubów sportowych i stowarzyszeń kibiców.
  6. Uczestnictwo w Europejskiej Koalicji Miast Przeciwko Rasizmowi UNESCO
    i realizowanie 10-punktowego programu działania Koalicji, w tym:
    1. wystąpienie do Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej
      o zgodę na przystąpienie do Europejskiej Koalicji Miast Przeciwko Rasizmowi UNESCO (ECCAR) oraz przygotowanie projektu uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie przystąpienia Gminy Miejskiej Kraków do Europejskiej Koalicji Miast Przeciwko Rasizmowi UNESCO (ECCAR);

Program realizowany jest na podstawie przystąpienia do otwartego porozumienia, które stanowi podstawę do stworzenia koalicji na rzecz realizacji jego celów.
Po stronie Urzędu działania związane z realizacją Programu prowadzi i koordynuje pełnomocnik przy pomocy właściwych wydziałów Urzędu do spraw społecznych; podatkowych; edukacji; kultury i dziedzictwa narodowego, informacji, turystyki i promocji; sportu; bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego oraz miejskich jednostek organizacyjnych (Zarządu Budynków Komunalnych; Zarządu Infrastruktury Sportowej; Zarząd Infrastruktury Komunalnej i Transportu, Straży Miejskiej Miasta Krakowa, Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej).

Bardzo istotne jest, iż 4 marca 2013 roku powołano zespół zadaniowy do spraw opracowania projektu uchwały Rady Miasta Krakowa dotyczącego zagadnień z zakresu wielokulturowości, przeciwdziałania dyskryminacji, rasizmowi i ksenofobii w Krakowie[3]. W jego składzie znaleźli się przedstawiciele organizacji pozarządowych oraz wydziałów Urzędu Miasta Krakowa i miejskich jednostek organizacyjnych.

Według harmonogramu, główne działania omawianej Strategii będą realizowane do 2018 roku. Realizacja pierwszych z nich jest zaplanowana na rok 2015. I tak, do 27.03.2015 trwał otwarty konkurs ofert na realizację zadania publicznego, a konkretnie dwóch inicjatyw:

  1. Organizacji wydarzenia nawiązującego do idei Międzynarodowego Dnia Walki
    z Dyskryminacją Rasową.
  2. Przygotowanie pakietu powitalnego dla cudzoziemców, a więc działania
    o charakterze ciągłym mającym na celu budowanie Urzędu przyjaznego cudzoziemcom, mniejszościom narodowym i etnicznym poprzez równy dostęp do usług i świadczeń oferowanych przez gminę oraz prowadzenie polityki włączenia społecznego. 

Kolejne pakiety działań są już w fazie przygotowawczej lub wstępnej realizacji. Według eksperta akcji „Miasta Otwarte”: Kwestią czasu pozostaje pozytywna weryfikacja zaplanowanych i przyjętych kierunków działań. A także to, że polityka Gminy Miejskiej Krakowa w zakresie dostrzeżenia ważkości zagadnienia obecności imigrantów w polskiej rzeczywistości i podjęte w tym zakresie działania okażą się słuszne i posłużą jako przykład innym ośrodkom miejskim.

 

[1] https://www.bip.krakow.pl/_inc/rada/posiedzenia/show_pdfdoc.php?id=76425 [dostęp z dn. 11.05.2015 r.]

[2]

[3] Zarządzenie Prezydenta Miasta Krakowa nr 551/2013, http://bip.krakow.pl/zarzadzenie/2013/551/w_sprawie_powolania_Zespolu_Zadaniowego_
do_spraw_opracowania_projektu_uchwaly_Rady_Miasta_Krakowa_dotyczacego_zagadnien_z_zakresu_wielokulturowosci,_przeciwdzia.html
[Dostęp z dn. 26.05.2015]

sponsorzy projektu