W Polsce odsetek dzieci z doświadczeniem migracyjnym jest kilkakrotnie niższy niż w innych krajach europejskich (Polska – 1%, UE – 6%), ale mimo tego zjawisko to wymaga już podjęcia działań ze strony państwa i społeczeństwa.

Zagadnienie dostępu do edukacji dzieci imigrantów jest bardzo złożone, gdyż dotyczy dzieci:

  1. Z rodzin o różnym statusie prawnym i majątkowym – od migrantów
    o nieuregulowanym statusie w Polsce po zagranicznych pracowników różnych agend Unii Europejskiej,
  2. Pochodzących z krajów o różnym podejściu do edukacji – a w tym obszarze istotnymi czynnikami dotyczącymi jakości kształcenia może być silne zabarwienie religijne, lekceważenie potrzeby kształcenia dziewczynek oraz niska świadomość roli edukacji u rodziców.

Edukacja dzieci z doświadczeniem migracyjnym to nie tylko problem strony imigranckiej. Stanowi ona również ogromne wyzwanie dla strony przyjmującej, dla której obecność w szkole dziecka imigranta to praktyczna lekcja tolerancji i szacunku wobec inności, która pociąga za sobą również konieczność zapewnienia:

  1. Odpowiednio przygotowanej dyrekcji szkoły, nauczycieli i pracowników administracji szkolnej,
  2. Współdziałania z rodzicami – polskimi i imigranckimi,
  3. Umiejętnej współpracy z instytucjami i organizacjami zajmującymi się cudzoziemcami
  4. Wsparcia finansowego i organizacyjnego.

W Polsce obowiązuje integracyjny model kształcenia dzieci imigrantów.
Oznacza to, że uczniowie od początku włączeni są w proces edukacyjny w klasie (z dodatkowymi lekcjami języka kraju przyjmującego).

W roku 2013/2014 do warszawskich szkół uczęszczało ok. 1200 uczniów cudzoziemców, ze społeczności wietnamskiej, ukraińskiej, czeczeńskiej oraz dzieci mających polskie obywatelstwo należące do romskiej mniejszości etnicznej.
Biuro Edukacji Miasta Stołecznego Warszawy opracowało Koncepcję systemowego wspierania edukacji cudzoziemców[1], która obejmuje:

  1. Utworzenie grupy wsparcia dla nauczycieli, uczniów cudzoziemskich i ich rodziców,
  2. Szkolenia dla nauczycieli dotyczące sposobów pracy w wielokulturowej klasie (edukacja międzykulturowa),
  3. Spotkania w szkołach: z rodzicami polskich uczniów (zasygnalizowanie problemu) oraz z rodzicami uczniów cudzoziemskich (przedstawienie oferty szkoły, z której mogą korzystać ich dzieci),
  4. Włączenie do nauczania przedmiotowego elementów edukacji międzykulturowej,
  5. Rozszerzenie oferty projektów dotyczących wielokulturowości realizowanych we współpracy z organizacjami pozarządowymi,
  6. Rozszerzenie oferty  projektów wymiany międzynarodowej: dwustronnej
    i wielostronnej realizowanych przez szkoły,
  7. Oferta studiów podyplomowych w zakresie nauczania języka polskiego jako obcego.

Biuro Edukacji M. St. Warszawy podjęło się realizacji następujących projektów dotyczących edukacji dzieci imigrantów:

Projekt „CAERDYDD – WARSAW INTEGRACJA PROJEKT”. Integracja społeczna młodych ludzi i ich rodziców poprzez edukację (we współpracy z Miastem Cardiff w Walii)

Celami projektu było:

  1. Przygotowanie pracowników szkoły (nauczyciele i personel administracji i obsługi) do pracy z dziećmi cudzoziemskimi,
  2. Stworzenie programu wsparcia dla wskazanych grup cudzoziemców (współpraca z rodzicami uczniów cudzoziemskich),
  3. Doskonalenie kompetencji nauczycielskich w pracy w wielokulturowej klasie,
  4. Opracowanie dokumentów, które zostaną zaadaptowane do konkretnych warunków i wykorzystane na różnych etapach edukacji,
  5. Wspieranie młodych nauczycieli oraz studentów kierunków pedagogicznych w przygotowaniu do pracy w zmieniającym się środowisku edukacyjnym.

Pierwszą częścią projektu było stworzenie podstaw systemu wsparcia dzieci cudzoziemskich w Warszawie:

ETAP I - szkolenia dla nauczycieli oraz administracji szkolnej (audyt sytuacji uczniów cudzoziemskich w szkole; współpraca z ekspertami)

ETAP II - kształcenie studentów kierunków pedagogicznych (Deklaracja Rady Europy „Edukacja międzykulturowa w nowym kontekście europejskim”; tematyka: pojęcie różnorodności kulturowej; problemy tożsamości uczniów)

ETAP III – stworzenie programu wsparcia dla cudzoziemców (współpraca z rodzicami)

ETAP IV – opracowanie dokumentów, które zostaną zaadaptowane do konkretnych warunków szkolnych:

  1. Praca z uczniem cudzoziemskim. Przewodnik dobrych praktyk dla dyrektorów, nauczycieli, pedagogów i psychologów,
  2. Praca z uczniem cudzoziemskim. Pakiet szkoleniowy dla nauczycieli,
  3. Praca z uczniem cudzoziemskim. Pakiet szkoleniowy dla studentów kierunków pedagogicznych
  4. Pakiet powitalny dla uczniów i rodziców (opracowany w 6 wersjach językowych)[2].

Kolejnym projektem był, finansowany z Europejskiego Funduszu na Rzecz Uchodźców,  „I Ty możesz zdobyć wykształcenie w Warszawie!”, który został zrealizowany we współpracy z  Fundacją Polskie Forum Migracyjne. Jego grupą docelową byli migranci przymusowi będący w procedurze nadania statusu uchodźcy (głównie z Czeczenii), uczniowie ze szkół zlokalizowanych w pobliżu ośrodków dla uchodźców i ich rodzice oraz nauczyciele z tych szkół.

W projekcie znalazły się:

  1. Uzupełnienie oferty edukacyjnej dla młodych uchodźców w ramach nauczania zintegrowanego,
  2. System szkoleń dla nauczycieli – przygotowanie nauczycieli do pracy w wielokulturowej klasie,
  3. Publikacja Inny w polskiej szkole. Poradnik dla nauczycieli pracujących z uczniami cudzoziemskimi,
  4. Raport Analiza doświadczeń krajów europejskich w dziedzinie edukacji dzieci
    i młodzieży cudzoziemskiej (Austria, Cypr, Holandia, Niemcy, Szwecja, Wielka Brytania)
    [3].

Kolejnym projektem skierowanym do tej samej grupy odbiorców była „Integracja kreatywna” (również dofinansowana z EFU). Partnerem w projekcie było Stowarzyszenie Praktyków Kultury.

Cele projektu wyglądały następująco:

  1. Integracja młodych uchodźców i młodych Polaków poprzez działania w sferze animacji kultury oraz edukacji międzykulturowej i antydyskryminacyjnej,
  2. Przeciwdziałanie społecznemu i kulturowemu wykluczeniu młodych uchodźców,
  3. Wsparcie procesów edukacyjnych i wychowawczych, w których uczestniczą młodzi uchodźcy,
  4. Wymiana doświadczeń i współpraca pomiędzy różnymi podmiotami realizującymi działania integracyjne i edukacyjne.

Działaniem skierowanym do nieco szerszej grupy odbiorców niż tylko uchodźcy był  projekt „Międzykulturowa Szkoła w Wielokulturowej Społeczności”. Biuro Edukacji postawiło sobie za cel podniesienie świadomości i wrażliwości na problemy migrantów oraz kompetencji międzykulturowych oraz promowanie postawy otwartości
i niedyskryminacji wobec innych kultur i osób z nich się wywodzących, a także przygotowanie nauczycieli do pracy w wielokulturowej klasie.  W ramach projektu wydano publikację Ku wielokulturowej szkole w Polsce. Pakiet edukacyjny z programem nauczania języka polskiego jako drugiego dla I, II i III etapu edukacyjnego (w szkołach M. St. Warszawy)[4].

Działania na rzecz poprawy dostępu do edukacji dzieci imigrantów zostały zauważone przez jurorów Miast Otwartych. Edward Kraychinskii napisał m. in. Jednym
z efektów działalności projektu jest przygotowanie nauczycieli do pracy w wielokulturowej klasie. Spotkania z  rodzicami polskich uczniów oraz z rodzicami uczniów cudzoziemskich jest dobrą praktyką.

 

[1] http://edukacja.warszawa.pl/sites/edukacja/files/strona/4316/attachments/cudzoziemcy_w_warszawie.pdf [dostęp z dn. 12.05.2015 r.]

[2] Szerzej działanie zostało opisane na stronach http://www.caerdydd-warsaw.eu, http://www.edukacja.warszawa.pl, http://www.comenius.org.pl/galeria-projektow. [dostęp z dn. 12.05.2015 r.]

[3] http://www.forummigracyjne.org/pl/projekt.php?pjid=18 [dostęp z dn. 12.05.2015 r.]

[4] http://www.wlaczpolske.pl/wielokulturowaszkola.pdf [dostęp z dn. 12.05.2015 r.]

sponsorzy projektu